LH-2006-38200: Erstatning ved feil i anbudstildeling

Saka gjeld krav om skadebot etter moglege feil gjort i anbodskonkurranse Bakgrunnen for saka Tranøy kommune planla eit tilbygg til barnehagen i Sollia i 1999–2001, men arbeidet vart ikkje gjennomført. Bygg i Nord AS, som seinare fekk anbodet på bygging av ny barnehage i konkurranse med Interiør & Bygg AS, leverte i 1999 ei planteikning i denne prosessen. Sollia barnehage i Tranøy brann ned 03.12.2003. Etter brannen vart det raskt teke avgjerd om at det skulle byggjast ny barnehage. Ved hjelp av firmaet Plankontoret AS, utarbeidde Tranøy kommune anbodsgrunnlag. Anbodet vart sett ut som ei totalentreprise. I anbodsgrunnlaget var det teke med situasjonsplan for plasseringa av barnehagen med dei to avdelingane i rett vinkel mot kvarandre, og ei fellesavdeling i midten. Skisse til romprogram dagsett 21.02.2003 spesifiserte at det i avdeling 1 skulle vera følgjande rom: «Takoverbygget inngang, vindfang/grovgard., garderobe med 20 plasser, wc fra gard., stellerom med wc, lekerom stort, lekerom lite, lager» Fellesavdelinga skulle ha desse romma: «allrom med kjøkken, matbod/kjøle nær kjøkken

• personalrom 10 stk, kontor leder, garderobe 10 stk, hcwc med dusj, bøttekott/vaskerom, lager, hvilerom for begge avd 5 stk. sengeplasser og i tilknytning til takoverbygget utesoveplass» Avdeling 2 skulle ha desse romma:

«takoverbygget inngang, vindfang/grovgard., garderobe med 20 plasser, wc fra gard., stellerom med wc, lekerom stort, lekerom lite, lager» Anbodsinnbyding vart sendt ut 21.03.2003 med frist til 28.04.2003. Av innbydinga går det mellom anna fram følgjande på s. 7-9:

«Planlegging og bygging må følge gjeldende regelverk. Kontakt med offentlige myndigheter og Troms Kraft AS er entreprenørens ansvar. ...

Tildeling av kontrakt:

Det mest fordelaktige anbudet for byggherren vil bli valgt. Følgende kriterier vil bli vektlagt i uprioritert rekkefølge:

• Pris
• Kvalitet
• Funksjonalitet
• Forbehold
• Miljømessige forhold
• Evt. Skatte-/mva restanser
• Firmaets renome/dyktighet ...

Følgende tegninger skal leveres med anbudet: ...

Enkle branntegninger i mål 1:100 som viser branncelleinndeling» På s. 11 i anbodsgrunnlaget går følgjande fram:

«Vedlagte situasjonsplan, skisse romprogram og referat fra møte 20.02.2003 legges til grunn for anbudet.» Av møtereferatet 20.02.2003 som er synt til, går følgjande fram:

«2. Planløsning m. ideskisse NBI planløsning m. bruttoareal for 2 avdelings barnehage legges til grunn.» Tilbydarane hadde med andre ord situasjonsplan med ei grovskisse over romprogram, og dessutan NBI standard planløysing for bygging av barnehagar, å halda seg til. Ut over dette stod tilbydarane fritt i plassering av rom. Det kom inn tilbod frå fire entreprenørar, mellom anna frå Interiør & Bygg AS på 3 955.600 kr og frå Bygg i Nord AS på 4 292.400 kr. Bygg i Nord leverte også eit alternativt billegare tilbod på 3 957.796 kr. Kommunen engasjerte Plankontoret til å vurdera tilboda. Plankontoret vurderte det slik at det låg føre to aktuelle tilbod, tilbodet frå Interiør & Bygg og det billegaste tilbodet frå Bygg i Nord. Det lågaste tilbodet som kom inn, var for dårleg, medan dei to høgaste, mellom anna alternativ 2 frå Bygg i Nord, vart funne for dyre. Av vurderinga frå Plankontoret 05.05.2003, går det mellom anna fram: «Av disse er anbudet til Bygg i Nord AS det klart beste hva gjelder planløsning/utforming. Prismessig er anbudet til Interiør & Bygg AS det mest fordelaktige.

Dette forslaget er vesentlig større enn konkurrentens, men løsningen er etter vårt syn ikke brukbar og må følgelig omarbeides betydelig for at det skal bli bra. Imidlertid vil det nok være penger å spare på å bearbeide dette anbudet (kan også gjøres mindre), dette selvsagt under forutsetning at det ikke vil koste noe ekstra for byggherren. Tidsaspektet spiller vel også noe inn i denne sammenheng, vil vi tro. Begge anbudene har en del uklarheter og bør drøftes med partene før en inngår kontraktsforhandlinger.» I forlenginga av dette rådde Plankontoret til at det vart halde avklarande møte med begge desse tilbydarane før kontraktsforhandlingar vart innleidde. I ei matrise med rangering av dei ulike tilboda som låg ved den skriftlege vurderinga frå Plankontoret, kjem tilbodet frå Interiør & Bygg best ut med 27 poeng. Bygg i Nord får 29 poeng. Tilboda vert vurderte på 12 punkt med plassiffer, der 1 er best og 4 dårlegast. Deretter vert plassiffera lagde saman, slik at lågaste poengsum er beste tilbod. Interiør & Bygg får 2 på pris og 4 på funksjonalitet, medan Bygg i Nord får 3 på pris og 1 på funksjonalitet.

Av brev frå Plankontoret til Tranøy kommune 26.05.2003 går det fram at det vart halde møte med Bygg i Nord 20.05.2003. Det dyraste tilbodet frå Bygg i Nord vart redusert med 36 654 kr til 4 255.746 kr, der storleiken på bygget er redusert til 343 m2 BTA. Plankontoret skriv følgjande om vurderinga mot tilbodet frå Interiør & Bygg: «Til sammenligning er anbudet til Interiør & Bygg AS på kr 3.955.600 inkl. mva med en byggestørrelse på 355 m2 BTA. Firmaet har dermed vesentlig lavere pris og samtidig større barnehage enn Bygg i Nord AS. Når det gjelder byggetid og ferdigstillelse, så kan ikke Tranøy kommune etter vårt skjønn ta hensyn til at nåværende etableringstilskuddsordning kanskje blir avviklet i 2003. Da burde det i tilfelle vært satt et absolutt krav i anbudsforespørselen om ferdigstillelse i løpet av 2003. (Uansett så er prisdifferansen såpass stor at denne ikke spises opp av et eventuelt tapt etableringstilskudd). På bakgrunn av ovennevnte bør Tranøy kommune avholde et avklarende møte med Interiør & Bygg AS såfremt kommunen ikke har for dårlige erfaringer med firmaet og således utelukker firmaet av denne grunnen.

Tranøy kommune vil tross alt kunne spare ca kr 300.000.» I saksframlegg frå teknisk sjef Ferdinan Fredriksen 28.05.2003 er det teke inn eit notat frå møte i den såkalla barnehagegruppa 16.05.2003. I barnehagegruppa deltok teknisk sjef, skulesjefen, leiar og nestleiar i barnehagen og barnehagekonsulenten. Frå notatet går følgjande vurdering fram: «Møtet er enig med Plankontoret i vurderinga når man vurderer planløsning og pris. ... Anbud fra Interiør & Bygg har ei tegning som gir for lite lekeareal utfra våre krav. Stellerom er for lite og kjøkken er usentralt plassert. I tillegg har de lengst byggetid med ferdigstillelse 10. jan. 2004, noe som gjør at vi ikke kan beregne stimulerings- tilskudd dersom Interiør & Bygg skal bygge.

... Alternativ 2 fra Bygg i Nord er det forslaget som vi ender opp med, og som gir best og mest barnehage for pengene. Sjøl om barnehagen krympes litt for å få ned kostnadene, er planløsninga slik at den vil fungere bedre enn alt 1. ... Byggetida satt til 190 dager, med ferdigstillelse 15. november, noe [som] gjør at vi kan beregne å få stimuleringstilskudd til nye barnehageplasser. Stimuleringstilskudd: Dersom barnehagen bygges og tas i bruk i 2003, vil vi få stimuleringstilskudd fra staten. ... Etter beregninger ut fra dagens venteliste vil vi kunne få overkant av 200.000 kroner i stimuleringstilskudd.» Saka vart lagt fram for formannskapet utan innstilling. Formannskapet vedtok i møte same dag, 28.05.2003, følgjande: «Det tas snarest mulig en gjennomgang av tilbudet fra Interiør & Bygg AS. Formannskapet sammenkalles på nytt for en vurdering av innkomne anbud.» I møte 02.06.2003 mellom kommunen, Plankontoret og Interiør & Bygg vart det avgjort at Plankontoret skulle laga ny planteikning, for kostnaden til Interiør & Bygg, og utan tillegg i det leverte tilbodet.

Det vart også laga ein framdriftsplan for bygging av barnehagen i fall Interiør & Bygg vart valt. Det var ein føresetnad at prisane i det opphavlege tilbodet skulle leggjast til grunn for kontraktsforhandlingar. I saksframlegg 04.06.2005 har teknisk sjef gjeve denne vurderinga av tilboda: «Ut fra en samlet vurdering anbefales at anbudet fra Bygg i Nord AS, alt 2, velges. ... Det er lagt vekt på byggetid, at barnehagen kan ferdigstilles i år og være klar til bruk fra årsskiftet. Vilkårene for å oppnå stimuleringstilskudd fra staten for 2003 er dermed oppfylt. Planløsningen er god og er godkjent av de barnehageansvarlige med de endringer som er nevnt. De ansatte anbefaler dette anbudet. Antaes anbudet fra Interiør & Bygg må tegningene omarbeides og det knytter seg usikkerhet om når tid arbeidet kan startes og ut fra oppgitt byggetid kan arbeidet ikke ferdigstilles før utpå nyåret 2004.» Det vart deretter innstilt på å godta tilbodet frå Bygg i Nord.

Formannskapet gjorde 05.06.2003 slik vedtak med tre mot to røyster: «For bygging av Solli barnhage godtas tilbudet fra Interiør & Bygg AS. ...» Representanten Skrede fremja deretter mindretalsanke for kommunestyret for å få ei ny handsaming. Anken er ikkje grunngjeven. Ny teikning frå Plankontoret, basert på teikninga frå Interiør & Bygg, låg føre 14.06.2003. Denne står ikkje nemnt i sakspapira for kommunestyremøtet, men kan likevel ha vore lagt fram for kommunestyret. For kommunestyret vart saka fremja med dette framlegget til vedtak: «For bygging av Solli barnehage godtas anbudet fra Interiør & Bygg AS. ...» Som det går fram, er framlegget likelydande med vedtaket til formannskapet. Av merknadene frå rådmannen 17.06.2006 til framlegget, går dette fram: «Innstilling til formannskapet i møte om antakelse av Bygg i Nord A/S som entreprenør for utbygging av Solli barnehage er innstilling fra administrasjonen i Tranøy. Når Tranøy formannskap velger å se på andre løsninger og samtidig vurdere pris, er dette noe politikerne er i sin fulle rett til å gjøre.

Administrasjonen må da ta de signaler som til enhver tid er vedtak fra flertallet i kompetent politisk organ i Tranøy. Tranøy kommunes ansatte skal være medspillere ved deltakelse i de politiske fora i kommunen. Det er ikke tvil om at hovedregelen og en god regel er at i utgangspunktet skal rimeligste anbud antas, men det må også ligge et krav om at det oppnås tilfredsstillende kvalitet på bygget som skal reises. Prosessen rundt utbygging av Solli barnehage har vært nokså «krøkkete» og det har tatt lang tid. Jeg håper nå at kommunestyret gjør en vedtak som avstedkommer en snarlig oppstart av prosjektet i Solli.» I møte 17.06.2006 gjorde kommunestyret samrøystes vedtak med slik innhald:

«For bygging av Solli barnehage godtas anbudet fra Bygg i Nord AS – alternativ II, opprinnelig tegning med de justeringer de ansatte ønsker. Anbudssum kr 4.306.900.» Som det går fram er summen 14 500 kr høgare enn det opphavlege tilbodet, etter at det er gjort nokre endringar i teikningane. Interiør & Bygg klaga til Klagenemnda for offentlige anskaffelser (KOFA). Etter førespurnad derifrå om kvifor vedtaket ikkje var grunngjeve, gjorde Tranøy kommune 27.08.2003 vedtak med slik grunngjeving: «Bygg i Nord AS – alternativ II oppfyller samtlige kriterier gitt i anbudsinnbydelsen, og har den laveste pris av de som oppfyller samtlige kriterier. Anbudet antas derfor. ... Interiør & Bygg AS antas ikke da de leverte inn en tegning som krevde betydelige justeringer for å tilfredsstille krav til funksjonalitet. Ny tegning utarbeidet av Plankontoret etter anbudsåpning aksepteres ikke, jfr [§ 16-1] i «Forskrift for offentlige anskaffelser. ... Det bemerkes her at «mindre justeringer» er brukt, og helt ny tegning faller utenfor dette.

I motsetning til valgte anbud fra Bygg i Nord AS, der det kun er små justeringer som er gjort av funksjonelle grunner, kan ikke ny tegning fra Interiør & Bygg AS aksepteres. Plankontoret AS skriver den 5/5-03 i sin vurdering til Tranøy kommune at «løsningene til Interiør & Bygg AS må omarbeides betydelig». Uttalelsen fra Plankontoret AS underbygger vår beslutning. Når så allikevel Interiør & Bygg AS fikk muligheten til å levere inn ny tegning/gjøre betydelige omarbeidelser, har vi vurdert denne opp mot valgte anbud fra Bygg i Nord AS. I henhold til KOFA ... er det kun de momenter som er framsatt i anbudsgrunnlaget som skal tillegges vekt, i dette tilfellet gjelder det Pris, Miljø, Funksjonalitet og Firmaets renommé. Miljø og funksjonalitet vurderes likt, pris er billigere hos Interiør & Bygg AS, men firmaet har betydelig svakere renommé enn Bygg i Nord AS. Dette bekreftes av Interiør & Byggs årsregnskap for 2002 og tilhørende revisorrapport. Tranøy kommunestyre vurderer Bygg i Nord AS sitt renommé så sterkt at dette veier tyngre i vår avgjørelse enn at de har et høyere anbud enn Interiør & Bygg AS.

Hvis vi hadde funnet ny tegning fra Interiør & Bygg AS mer fordelaktig enn valgte anbud fra Bygg i Nord AS ville vi ha måttet gjøre avklarende møter med de involverte parer og søkt juridisk bistand for å løse saken. Etter som Bygg i Nord AS sitt anbud er mest fordelaktig overfor begge alternativene til Interiør & Bygg AS er det etter vår mening gjort et korrekt valg av anbud.» Tranøy kommune skreiv kontrakt med Bygg i Nord AS 16.-23.09.2003 og arbeidet starta 18.09.2003. KOFA konkluderte 08.03.2004 (KOFA-2003-165) med at Tranøy kommune hadde brote forskrift om offentlige anskaffelser på fleire punkt, ved at valet av tilbydar ikkje vart grunngjeve, ved at renommé var brukt som kriterium for val av anbod, og ved at det var gjennomført forhandlingar med leverandørar. Interiør & Bygg tok ut søksmål for tingretten, som 16.01.2006 sa dom med slik slutning: «1. Tranøy kommune v/ordføreren frifinnes

2. Saksomkostninger tilkjennes ikke» Interiør & Bygg anka dommen 15.02.2006. Ankeforhandling vart halden i Tromsø 26.-27.06.2006. Partane ved høvesvis styreleiar og ordførar forklarte seg, og det vart ført sju vitne, der to var sakkunnige. Det går elles fram av rettsboka kva dokumentasjon som vart ført.

Synsmåtane til partane Den ankande parten, Interiør & Bygg AS, har i hovudsak gjort gjeldande:

Det må skiljast mellom vurderingar som må gjerast i utveljingsfasen og i tildelingsfasen. I utveljingsfasen må tilbod som ikkje stettar vilkåra, avvisast. I tildelingsfasen må dei dårlegaste tilboda forkastast. Soliditet er i tilfelle ein avvisingsgrunn, ikkje ein grunn til å forkasta eit tilbod. I alle fall skulle opplysningane vore kontrollerte.

Tilbodet frå Interiør & Bygg er fullt ut i samsvar med konkurransegrunnlaget og kunne ikkje avvisast. Det er gjort gjeldande at tilbodet ikkje var funksjonelt, men det har vore vanskeleg å få opplyst kva som var gale.

Kjøkenet er plassert på ein grei måte, og i samsvar med NBI-skissa. Det er feil at det var for lite leikeareal. Interiør & Bygg la også stor vekt på brannsikring, og har delt inn i tre brannceller i staden for to. Tilbodet frå Bygg i Nord har ikkje branncelleinndeling og skulle vore avvist. Dersom det ikkje skulle avvisast, må kommunen i alle fall ha plikt til å velja det økonomisk beste tilbodet. Tilbodet frå Interiør & Bygg er frå starten vurdert som best. Alle tildelingskritierium må ha ein økonomisk verdi. Sjølv om funksjonalitet er nemnt som eit kriterium, har det ikkje ein økonomisk verdi. I alle fall er prisskilnaden i praksis ein halv million kroner, og det må ha langt større vekt. Det er ikkje høve til endring av tilbod som medfører endring av konkurransegrunnlaget. Men det må vera lov til å endra det tilbodet som alt var best, i alle fall ei reint funksjonell endring. Omteikninga var difor lovleg. Bygg i Nord hadde teikningane frå førre runde om tilbygg til barnehagen å byggja på. Det innebar eit brot på likskapsprinsippet at desse teikningane ikkje vart sende rundt til andre tilbydarar.

Det kan då ikkje vera feil å teikna om planane frå Interiør & Bygg til same mal. Det var også feil at kommunen la vekt på at dei ville gå glipp av stimuleringstilskot om barnehagen ikkje var ferdig før årsskiftet 2003/2004. Ut frå dette er det gjort vesentlege feil, og Interiør & Bygg har krav på skadebot for den positive kontraktsinteressa. Det er overvegande sannsynleg at Interiør & Bygg ville fått kontrakten om det ikkje var gjort feil. I alle fall har Interiør & Bygg krav på skadebot for den negative kontraktsinteressa. Tilbodet ville ikkje vorte gjeve om firmaet hadde visst om feila som ville verta gjorde. Interiør & Bygg la ned slik påstand: «Prinsipalt Tranøy kommune v/ordføreren dømmes til å betale Interiør & Bygg AS, 9370 Silsand, erstatning for positive kontraktsinteresse fastsatt etter rettens skjønn og oppad begrenset til kr.652.000,-. I tillegg kommer forsinkelsesrenter etter forsinkelsesrenteloven regnet fra 15.01.04 og til betaling skjer.

Subsidiært Tranøy kommune dømmes til å betale Interiør & Bygg AS, 9370 Silsand, erstatning for negativ kontraktsinteresse fastsatt etter rettens skjønn og oppad begrenset til kr 33.750. I tillegg kommer forsinkelsesrenter etter forsinkelsesrenteloven regnet fra 01.09.03 og til betaling skjer. I begge tilfeller Tranøy kommune v/ordføreren dømmes til å betale Interiør & Bygg AS' saksomkostninger tillagt renter fra forfallsdato og til betaling skjer.» Ankemotparten, Tranøy kommune, har i hovudsak gjort gjeldande: Det er uvisst om Bygg i Nord fekk dei siste teikningane til den planlagde utbygginga i 2001 av nokon i kommunen. I alle fall var teikningane offentlege sakspapir som kven som helst kunne gjort seg kjent med. Kommunen hadde ikkje noko plikt til å senda ut teikningane til aktuelle entreprenørar. Funksjonalitet er eit lovleg kriterium. Utkastet frå Interiør & Bygg hadde dårlegast funksjonalitet. Det kunne kanskje vore avvist, men det vart ikkje gjort. I alle fall kunne det då forkastast på grunn av dårleg funksjonalitet.

Dersom det berre hadde vore eitt einaste tilbod som var aktuelt, tilbodet frå Interiør & Bygg, ville kommunen forkasta det og lyst ut på nytt. Manglande innteikning av brannceller kunne vore supplert av nye teikningar, om det hadde vore oppdaga. Interiør & Bygg ville i alle høve ikkje fått kontrakten. Ordføraren hadde ikkje fullmakt til å forplikta kommunen til å avtala at ny teikning skulle leggjast til grunn. Det er også forbode å koma med ny teikning, og det inneber eit brot på forhandlingsforbodet. Det innebar dessutan eit brot på teieplikta når kommunen bad sin eigen konsulent, som hadde fullt innsyn i alle tilbod, å endra teikninga. Soliditet er i utgangspunktet eit kvalifiseringsomsyn, ikkje eit tildelingsomsyn, men det er vanskeleg å skilja mellom desse fasane.

Det er ikkje gjort vesentlege feil i anbodsprosessen, og det er heller ikkje årsakssamanheng mellom eit mogleg tap og feila når tilbodet frå Interiør & Bygg i alle høve måtte ha vorte forkasta. Feil fram til anbodsopning kan føra til skadebot for negativ kontraktsinteresse. Feil etter opning, fører til skadebot for positiv kontraktsinteresse eller ingen ting. Dersom Interiør & Bygg oppnår mindre enn det kommunen har tilbode i forlik, må firmaet betala sakskostnadene til kommunen. Tranøy kommune la ned slik påstand: «1. Tranøy kommune frifinnes.

2. Interiør & Bygg AS idømmes saksomkostninger.» Synet til lagmannsretten Kommunen har lyst ut ein totalentreprise for bygging av ein barnehage som anbodskonkurranse, og er då bunden av regelverket som går fram av lov og forskrift om offentlig anskaffelse, jf lova § 2 og § 3. Ansvarsgrunnlag Det følgjer av Rt-2001-1062 Nucleus-dommen at for å tilkjenna skadebot for positiv kontraktsinteresse må kommunen klandrast for å ha gjort ein vesentleg feil. I vurderinga av om ein feil er vesentleg må det takast omsyn til storleiken på feilen, typen av feil og kor mykje oppdragsgjevaren er å leggja til last. Lagmannsretten må såleis gå gjennom dei feila som er gjort gjeldande kvar for seg, i kronologisk rekkjefølgje, og deretter vurdera om moglege feil samla er vesentlege.

Brot på likehandsaming Det er gjort gjeldande at det har skjedd eit brot på prinsippet om likehandsaming, ved at Bygg i Nord hadde teikningar frå tidlegare byggjeprosess tilgjengeleg.

Det følgjer av lov om offentlige anskaffelser § 5 første ledd at oppdragsgjevaren skal sikra at det ikkje finn stad forskjellshandsaming mellom leverandørar. Dersom ein leverandør sit med innsikt om kva oppdragsgjevaren legg vekt på som ingen andre leverandørar sit med, kan det tenkjast at det har funne stad forskjellshandsaming. Føresetnaden er då at det vert godtgjort at oppdragsgjevaren har klare tankar om kva som skal leggjast vekt på, og denne vektlegginga ikkje har kome fram i anbodsgrunnlaget.

Lagmannsretten finn at det her ikkje har skjedd eit brot på prinsippet om likehandsaming. Det ligg føre to planteikningar frå prosessen frå 1998 til 2001. Den eine er ei teikning frå Bygg i Nord dagsett 09.09.1999, og den andre er ei teikning frå Plankontoret dagsett 18.06.2001. Sjølv om Bygg i Nord nok har hatt tilgang til den siste planteikninga, og denne kan ha gjeve Bygg i Nord ei viss innsikt i kva kommunen la vekt på, er ikkje teikninga mykje avvikande frå den skissa over romprogram som kommunen la ved anbodsgrunnlaget. Teikninga er også ganske lik NBI-standarden som anbodsgrunnlaget synte til. I alle fall har teikninga frå Plankontoret vore offentleg tilgjengeleg.

Vekt på feil opplysningar om leikeareal Av vurderinga frå barnehagegruppa 16.05.2003, teke inn i saksframlegg for Tranøy formannskap 28.05.2003, går det fram at tilbodet frå Interiør & Bygg har for lite leikeareal etter «våre krav». Den same formuleringa er klypt inn og teke opp att i saksframlegg 04.06.2003 til formannskapet, eit seinare udatert saksframlegg som truleg vart lagt fram i same møte, og i saksframlegget til kommunestyret 17.06.2003. Tranøy kommune har seinare gått vekk frå at tilbodet frå Interiør & Bygg hadde for lite leikeareal etter offentlegrettslege krav og også etter kommunale krav i Tranøy.

Det må difor leggjast til grunn at ei feil opplysning om for lite leikeareal har gått fram av alle saksframlegga i kommunen, til skade for Interiør & Bygg. Det er ein feil som kommunen heftar for. Kva følgje denne feilen skal få, vil bli drøfta nedanfor.

Vekt på stimuleringstilskot Av vurderinga til barnehagegruppa 16.05.2003, teke inn i saksframlegg for Tranøy formannskap 28.05.2003, går det fram at kommunen kan rekna med å få i overkant av 200.000 kr i stimuleringstilskot dersom barnehagen vart bygd og teken i bruk i 2003. Den same formuleringa er klypt inn og teke opp att i saksframlegg 04.06.2003 til formannskapet og eit seinare udatert saksframlegg som truleg vart lagt fram i same møte. I desse to

saksframlegga er også summen på 200.000 kr teke med i ein finansieringsplan laga med utgangspunkt i tilbodet frå Bygg i Nord. Opplysninga og finansieringsplanen er teke inn i saksframlegget til kommunestyret 17.06.2003. Det er ikkje i anbodsgrunnlaget sagt noko om at det gjeld ein tidsfrist for tilbydarane, eller at byggjetid er eit moment av vekt. Oppfyllingstid kunne i og for seg vore eit relevant og sakleg moment, jf forskrift om offentlige anskaffelser § 17-2 andre ledd, men det er i så fall ein føresetnad at dette er oppgjeve anten i konkurransegrunnlaget eller i kunngjeringa, jf same føresegn. Når dette ikkje er gjort, er det klart usakleg å leggja vekt på oppfyllingstid. Plankontoret åtvara også kommunen om dette. Det synest på det reine at kommunen i vurderinga av tilbodet frå Bygg i Nord har rekna inn eit frådrag på 200.000 kr i tilbodssummen, ut frå forventninga om stimuleringstilskot. Kva følgjer denne feilen skal få, vil bli drøfta nedanfor.

Brot på forhandlingsforbod overfor Bygg i Nord Etter forskrift om offentlige anskaffelser § 16-1 første ledd er det ikkje høve til å endra tilbod eller forsøka å endra tilboda gjennom forhandlingar. Etter same føresegn andre ledd bokstav c er det likevel høve til å gjera «mindre justeringer i de løsninger leverandøren har fremsatt», dersom det er naudsynt av «tekniske eller funksjonelle grunner». Tranøy kommune har hatt eit møte 20.05.2003 med Bygg i Nord, der Bygg i Nord korrigerte tilbodet og gav eit frådrag på 36 654 kr. Mellom anna innebar endringane ein reduksjon i arealet på 11,5 m2. Så vidt lagmannsretten forstår, gjekk kommunen seinare vekk frå endringane. Det har her skjedd eit klart brot på forhandlingsforbodet, ved at kommunen og Bygg i Nord har forhandla om løysingar for å kutta kostnader. Dette har, så vidt lagmannsretten forstår, likevel ikkje fått nokon innverknad på anbodstildelinga, sidan kommunen seinare gjekk vekk frå endringane.

Brot på forhandlingsforbod overfor Interiør & Bygg AS Som det går fram, kan det gjerast mindre tekniske justeringar i dei løysingar leverandøren har føreslege, av tekniske eller funksjonelle grunnar, jf forskrift om offentlige anskaffelser § 16-1 andre ledd c. Ei heilt ny planteikning, gjort av Plankontoret, ein representant for kommunen, går klart utanfor dette. Det må difor vera på det reine at det var rett av kommunen å sjå vekk frå den nye teikninga frå Plankontoret då anbodstildelinga vart gjort. At omteikninga skjedde på framlegg frå Tranøy kommune, endrar ikkje dette. Vekt på renommé/soliditet/økonomi Ein kommunestyrerepresentant hadde på eiga hand henta inn rekneskapsopplysningar frå Interiør & Bygg, som han la fram i møtet der kommunestyret vedtok å gje anbodet til Bygg i Nord. I den etterfølgjande grunngjevinga frå kommunen, vart det lagt stor vekt på at Bygg i Nord stod langt sterkare enn Interiør & Bygg når det galdt renommé. Det er ikkje lagt fram andre opplysningar om dette enn at kommunen her bygde på vurderingar av økonomien til Interiør & Bygg.

Dette reiser to spørsmål, om opplysningane som vart lagde fram gav eit reelt bilete av den økonomiske situasjonen i Interiør & Bygg, og om det er høve til å leggja vekt på økonomisk situasjon i denne fasen. Interiør & Bygg har gjort gjeldande at rekneskapsopplysningane for 2002 på ingen måte gav eit dekkjande bilete av den økonomiske situasjonen i selskapet etter at aksjekapital vart tilført våren 2003. Det var såleis feil å leggja vekt på rekneskapsopplysningane utan å innhenta synspunkt frå Interiør & Bygg. Tranøy kommune synest å ha godteke dette. Lagmannsretten må difor leggja til grunn at det var feil å leggja til grunn at Interiør & Bygg hadde dårleg økonomi. Vidare er det i rettspraksis, t.d. Hålogaland LH-1998-358, lagt til grunn at økonomi ikkje er eit relevant omsyn i tildelingsvurderinga. Dette følgjer av ei tolking av forskrift om offentlige anskaffelser § 17-2 andre ledd halde saman med forskrifta § 15-12. Det skal først gjerast ei vurdering av om tilbydarane er eigna. Deretter skal det vurderast kven av dei eigna tilbydarane som skal få oppdraget.

Berre i den første vurderinga er økonomien til tilbydaren eit relevant omsyn. Tvilsam økonomi kan sikrast ved hjelp av bankgarantiar eller liknande, og skal ikkje koma inn i tildelingsvurderinga. Det medfører at Tranøy kommune her har gjort feil på to måtar, ved at kommunen har lagt vekt på eit kriterium som ikkje er relevant i tildelingsvurderinga, og at kommunen også har lagt til grunn feil opplysningar om økonomien, som Interiør & Bygg ikkje fekk høve til å kommentera. Vekt på funksjonalitet

Det er gjort gjeldande at funksjonalitet ikkje er eit lovleg kriterium fordi det ikkje har nokon økonomisk verdi. Det følgjer av forskrift om offentlige anskaffelser § 17-2 første ledd at tildelinga skal skje anten på basis av kva tilbod som er «det mest økonomisk fordelaktige» eller berre ut frå kva tilbod som har den lågaste prisen. I føresegna § 17-2 andre ledd går det fram at det i vurderinga av kva tilbod som er «økonomisk mest fordelaktig» mellom anna kan nyttast slike kriterium som «pris, kvalitet, teknisk verdi, estetiske og funksjonsmessige egenskaper, service og teknisk bistand, oppfyllelsestid mv.» Funksjonalitet må forståast som «funksjonsmessige egenskaper». Det er ein føresetnad at kriteria er gjeve opp anten i konkurransegrunnlaget eller i kunngjeringa. Lagmannsretten legg til grunn at funksjonalitet kan ha ein økonomisk verdi, ved at eit dårleg funksjonelt bygg kan føra til slitasje på tilsett personale og på brukarar elles.

Tranøy kommune hadde difor full rett til å leggja vekt på funksjonalitet i tildelingsvurderinga, og også ei viss margin i å avgjera kor stor vekt dette omsynet skulle ha opp mot andre kriterium som er tekne inn i anbodsgrunnlaget. Manglande grunngjeving Det er på det reine at kommunestyret ikkje grunngav tildelinga til Bygg i Nord, og at dette er i strid med forskrift om offentlige anskaffelser § 17-3 andre ledd. I den etterfølgjande grunngjevinga som kommunestyret vedtok 27.08.2003, har kommunen lagt vekt på at den første teikninga til Interiør & Bygg ikkje kunne leggjast til grunn fordi teikninga kravde store justeringar for å stetta krav til funksjonalitet. Kommunen meinte vidare at det ville vera i strid med forhandlingsforbodet å leggja til grunn den andre teikninga, men la til at Interiør & Bygg i alle høve hadde eit «betydelig svakere renommé enn Bygg i Nord». Lagmannsretten vil her nøya seg med å nemna at ei grunngjeving som kjem etter at eit klageorgan har teke opp ei klagesak, jamt over vil ha mindre vekt enn ei grunngjeving som hadde kome samstundes med vedtaket.

Brannsikring Interiør & Bygg AS har gjort gjeldande at tilbodet frå Bygg i Nord skulle vore avvist fordi brannceller ikkje var teikna inn. Det har seinare vist seg at barnehagen er bygd utan brannceller. Det går fram av anbodsgrunnlaget s. 9 at det skal leggjast ved «enkle branntegninger i mål 1:100 som viser branncelleinndeling». Det er ikkje sagt noko om kva krav til brannceller som er stilt, men lagmannsretten legg til grunn forklaringa frå det sakkunnige vitnet Åge Jensen, om at det i denne typen barnehage er offentlegrettslege krav om to brannceller. Utkastet frå Interiør & Bygg innebar ei inndeling i tre brannceller. Det går fram av forskrift om offentlige anskaffelser § 15-10 første ledd bokstav c og d at eit tilbod skal avvisast dersom det inneheld eit avvik frå konkurransegrunnlaget eller det er uklart eller ufullstendig. Manglande innlevering av brannteikningar er for så vidt eit avvik frå anbodsgrunnlaget og det synest såleis å vera gjort feil i kommunen når dette ikkje vart oppdaga. Kva følgjer dette skal få, vert drøfta nedanfor.

Samla vurdering av feila Lagmannsretten har altså konkludert med at kommunen har gjort feil ved å leggja til grunn at tilbodet frå Interiør & Bygg hadde for lite leikareal og ved å leggja vekt på utsikter til stimuleringstilskot og vekt på økonomi. Spørsmålet er om dette er vesentlege feil, jf Nucleus-dommen, Rt-2001-1062. Som nemnt skal det takast omsyn til storleiken på feilen, typen av feil og kor mykje oppdragsgjevaren er å leggja til last. Det er ikkje til å koma frå at kommunen i stor grad kan klandrast for desse feila. Særleg klanderverdig er det å byggja på opplysningar om økonomi som Interiør & Bygg ikkje fekk kommentera, og som på dette stadiet ikkje var eit relevant omsyn. Det er grunnleggjande forvaltningsrett at den private parten får kommentera moglege skadelege opplysningar som vert henta inn, jf forvaltningslova § 17 andre ledd. Det er grunnleggjande anbodsrett at opplysningar om økonomi ikkje er relevante på tildelingsstadiet. Opplysninga om for lite leikeareal synest å koma av ein reknefeil som i og for seg kan vera eit hendeleg uhell.

Det kan likevel ikkje sjåast vekk frå at denne feilen kan ha hatt stor vekt, særleg for innstillinga frå barnehagegruppa som er klypt inn i alle seinare innstillingar for kommunale organ. Det er vidare klanderverdig å trekkja inn omsynet til stimuleringstilskotet. Det er grunnleggjande anbodsrett at eit offentleg tilskot på denne måten ikkje kan trekkjast inn til føremon for ein tilbydar utan at det er lagt føringar på tidsbruken i anbodsgrunnlaget. I alle fall fekk kommunen ei klar åtvaring frå Plankontoret i brev 26.05.2003 om at det ikkje kunne takast omsyn til stimuleringstilskotsordninga. Trass i dette sytte ikkje

kommuneadministrasjonen for å fjerna opplysninga i saksframlegga, men rekna i staden med stimuleringstilskotet i finansieringsplanen for tilbodet frå Bygg i Nord. Dette gjer det truleg at vedtaksorgana har rekna inn at tilbodet frå Bygg i Nord var 200.000 kr betre enn det reelle. Det kan ikkje leggjast vekt på at kommunen ikkje oppdaga at branncelle ikkje var teikna inn på teikninga frå Bygg i Nord. Det er her snakk om ein feil som neppe var tilsikta frå Bygg i Nord, og som kommunen ikkje oppdaga før etter at bygget var ført opp. Elles styrkar den manglande grunngjevinga av tildelinga synet på at sakshandsaminga har vore mangelfull og vilkårleg heile vegen. Etter ei samla vurdering har lagmannsretten kome til at kommunen har gjort vesentlege feil i anbodstildelinga. Det er ikkje snakk om å ta feil i tolkinga av eit vanskeleg tilgjengeleg regelverk. I staden er det sett vekk frå sentrale og grunnleggjande prinsipp, når det er bygd på mogleg urette opplysningar om økonomi i tildelingsfasen, og lagt vekt på eit mogleg statleg stimuleringstilskot.

Det er også gjort feil i utrekningar av leikeareal som i alle fall for dei tilsette i barnehagen har vore eit viktig punkt. Årsakssamanheng Av den same Nucleus-dommen, Rt-2001-1062, følgjer det at det må provast med klar sannsynlegovervekt at oppdraget ville gå til den som hevdar seg forbigått, om det ikkje var gjort feil. Det er hevda frå kommunen at tilbodet frå Interiør & Bygg ville vorte forkasta om det hadde vore det einaste moglege tilbodet, fordi det i alle høve hadde for dårleg funksjonalitet. Det er særleg plasseringa av kjøkenet som har vore framheva i denne samanhengen. Lagmannsretten må her i etterkant vurdera kva som ville skjedd dersom alle føresetnader låg på plass for vedtaksorgana i kommunen. Det seier seg sjølv at dette er ei vanskeleg vurdering med så uryddig handsaming og når kommunen har unnlate å grunngje tildelinga. Vurderinga må gjerast på bakgrunn av dei lovlege kriteria som er nemnde i anbodsgrunnlaget. Av desse synest det berre å vera pris og funksjonalitet som kommunen har hatt fokus på.

Det er etter lagmannsrettens si meining ikkje dekning for å hevde at tilbodet frå Interiør & Bygg ville vore forkasta om det hadde vore det einaste aktuelle tilbodet. Rett nok har det frå den første vurderinga frå Plankontoret 05.05.2003 vore reist innvendingar mot planløysinga. Likevel er Plankontoret i brev 26.05.2003 til kommunen klar på at tilbodet frå Interiør & Bygg AS er vesentleg lågare i pris og inneber også større barnehage enn alternativet frå Bygg i Nord. Det er tydeleg at Plankontoret meiner at kommunen bør gå vidare med tilbodet frå Interiør & Bygg ut frå dei omsyna. På dette stadiet rekna Plankontoret det alternativet tilbodet frå Bygg i Nord, som seinare vart valt, som uaktuelt på grunn av høg pris. Like eins har tilbodet frå Interiør & Bygg i dei kommunale saksframlegga heile vegen vore vurdert som aktuelt. I møte 30.05.2003 vedtok formannskapet at tilbodet frå Interiør og Bygg skulle gåast gjennom i nytt møte.

Det sentrale i vurderinga av om tilbodet frå Interiør & Bygg ville vore valt om alle føresetnader var på plass, er likevel at i møte 05.06.2003 vedtok formannskapet, med tre mot to røyster, å godta tilbodet frå Interiør & Bygg AS, for så vidt i strid med innstillinga frå kommuneadministrasjonen. Dette var før det låg føre nye teikningar frå Plankontoret som tok utgangspunkt i anbodet frå Interiør & Bygg. Dette må takast til inntekt for at kommunen på dette tidspunktet, trass i dei opplysningane som låg i innstillinga om for lite leikeareal og at stimuleringstilskotet gjorde tilbodet frå Bygg i Nord 200.000 kr betre, rekna tilbodet frå Interiør & Bygg som det beste. Samansetninga i formannskapet må seiast å avspegla samansetninga i kommunestyret. Etter mindretalsanke vart saka teke opp i kommunestyret. No var innstillinga frå rådmannen at kommunen skulle godta tilbodet frå Interiør & Bygg. I innstillinga synte rådmannen først og fremst til dei signala som politikarane hadde gjeve i formannskapsvedtaket, men det kom ingen store innvendingar mot løysinga frå Interiør & Bygg.

Rådmannen viste til at «det også må ligge et krav om at det oppnås tilfredsstillende kvalitet på bygget som skal reises», men synest å leggja mest vekt på at det bør koma eit vedtak som gjer det mogleg å starta bygginga snarleg. Ut frå provføringa er det mykje som tyder på at opplysningane om økonomien til Interiør & Bygg spela ei vesentleg rolle i kommunestyremøtet 17.06.2003, der avgjerda vart teken. Det vart aldri ei reell vurdering mot alternativet frå Bygg i Nord. Den etterfølgjande grunngjevinga frå kommunestyret syner for så vidt at

opplysningane om økonomien må ha hatt svært stor vekt, i og med at kommunen meiner at vurderinga av renommé har så mykje å seia at omsynet ville slå gjennom også dersom dei nye teikningane frå Plankontoret, basert på anbodet frå Interiør & Bygg, vart lagt til grunn. Etter ei samla vurdering av saksgangen har lagmannsretten kome til at det er klar sannsynlegovervekt for at Interiør & Bygg ville fått tilbodet om det ikkje vart gjort feil av kommunen. Lagmannsretten legg stor vekt på at formannskapet, trass i dei to feila som hefta ved avgjerdsgrunnlaget alt då, vedtok å gje tilbodet til Interiør & Bygg i møte 05.06.2003. Lagmannsretten legg også stor vekt på at det var ein prisskilnad mellom tilboda frå Bygg i Nord og Interiør & Bygg på i overkant av 350.000 kr, det vil seia nesten 10 % av anbodssummen. I tillegg er det opplyst at tilbodet frå Interiør & Bygg omfatta leveransar av utstyr som kunne ha ein verdi på i overkant av 100.000 kr, utan at dette har vore problematisert i ankeforhandlinga.

Det er heller ikkje til å koma ifrå at plasseringa av kjøkenet, som har vore det sentrale ankepunktet mot tilbodet frå Interiør & Bygg for retten, nok kunne vore endra i samsvar med forskrift om offentlige anskaffelser § 16-1 andre ledd bokstav c. Endeleg har lagmannsretten lagt vekt på at Interiør & Bygg kom best ut i poengmatrisa som Plankontoret utarbeidde for kommunen. Ut frå dette er Tranøy kommune ansvarleg for tap Interiør & Bygg er påført ved at firmaet ikkje fekk kontrakten, det vil seia den positive kontraktsinteressa. Økonomisk tap Interiør & Bygg har kravd skadebot med 652.000 kr. Utrekninga byggjer på tilbodssummen fråtrekt utgifter som går fram av ein forkalkyle, revidert og dagsett 26.05.2005. Kommunen har ikkje kome med konkrete innvendingar til utrekninga, ut over at alle forkalkylar er usikre. Lagmannsretten byggjer i hovudsak på kalkylen og fastset det økonomiske tapet etter skjøn til 600.000 kr. I tillegg er det kravd renter frå 15.01.2004 til betaling skjer. Det er vanskeleg for lagmannsretten å sjå kvifor denne datoen er valt.

Hovudregelen i rentelova § 2 er at renter skal reknast frå 30 dagar etter påkrav der det ikkje er avtala forfallsdag. Ut frå at det ikkje er lagt fram dokumentasjon som tyder på at påkrav er sett fram tidlegare, legg lagmannsretten til grunn at forfall skjedde 30 dagar etter at stemning vart sendt inn til tingretten. Med det resultatet lagmannsretten har kome til over, er det ikkje grunnlag for å gå inn på negativ kontraktsinteresse. Sakskostnader Anken har ført fram fullt ut. Etter tvml § 180 andre ledd jf § 172 skal den tapande parten betala kostnadene til motparten. Lagmannsretten har vurdert unnataksreglane i tvml § 172 andre ledd, men funne at desse ikkje kan koma inn. Advokat Karoliussen har sendt inn ei kostnadsoppgåve på 170.111 kr for lagmannsretten, der 90.000 kr og 5 354 kr utgjer godtgjersle og utgifter til prosessfullmektig, 7 335 kr utgifter til part, 19 272 kr i utgifter til vitne, 21 500 kr i rettsgebyr og 26 650 kr i mva. For tingretten kravde advokat Karoliussen 169.750 kr, der godtgjersle utgjorde 135.000 kr, utgifter 800 kr og mva 33 950 kr. Det har ikkje kome innvendingar mot kostnadsoppgåva.

Lagmannsretten kan ikkje sjå at det er høve til å krevja mva på godtgjersle til ein part som er næringsdrivande, og ser vekk frå denne posten. Saka har rettsleg og faktisk stått i same stilling for lagmannsretten som for tingretten. Ut frå dette er godtgjerslekravet på 90.000 kr for lagmannsretten klart i overkant. Lagmannsretten finn å fastsetja godtgjersla til 70.000 kr som «nødvendige» kostnader jf tvml § 176. Elles fastset lagmannsretten kostnadene i samsvar med kostnadsoppgåvene, til 259.261 kr. Dommen er samrøystes. Domsslutning:

1. Tranøy kommune betalar 600.000 -sekshundretusen- kr i skadebot til Interiør og Bygg AS innan to veker frå forkynninga av dommen. I tillegg kjem renter etter rentelova § 3 frå 01.08.2004 til betaling skjer.
2. Tranøy kommune betalar 259.261 -tohundreogfemtinitusentohundreogsekstiein- kr i sakskostnader til Interiør og Bygg AS innan to veker frå forkynninga av dommen.